ÖZGÜVEN (KENDİNİ DEĞERLİ HİSSETMEK)
by: Psikolog Bilal ULUSU
Özgüven ne demektir?
Özgüven bir çocuğun kendisine yönelik iyi duygular geliştirilmesi
sonucu kendisini iyi hissetmesi demektir. Başka bir değişle kendisi
olmaktan memnun olması ve bunun sonucu kendisi ve çevresiyle barışık
olması demektir.
Çocuk nasıl bir ortamda kendisini değerli hisseder ve özgüveni olur?
Daha ilk yaşlardan, çocukların kendilerine yönelik iyi duygular
geliştirmeleri, hayatlarındaki önemli insanlar (anne-baba, öğretmen ve
diğer büyükleri, ilerleyen yaşlarda arkadaşları) tarafından nasıl
değerlendirildiklerine bağlıdır.
Büyükleri tarafından sevgi gören, gereksinim duyduğunda beklediği
yakınlık ve ilgiyi bulan, fikirlerine değer verilen ve önemsenen,
güven duyulan ve sorumluluklar verilen, iyi yaptığı şeyler için
övülen, gurur duyulan, yaptıklarında hataya yer verilen ve olduğu gibi
kabul edilen çocuğun kendisine özgüveni olur.
Buna karşılık sevildiğini, önemsendiğini hissetmeyen, beklediği
yakınlık ve ilgiyi görmeyen, sürekli eleştirilen ve olduğu gibi kabul
edilmeyen çocuk kendisini değerli hissetmez ve özgüveni
olmaz. Kendisini değerli görmeyen (özgüveni olmayan) çocuk yaşadığı
aile, çevre, okul ve toplum içinde problemlere sebep olur.
Çocukların özgüvenlerini sağlamak için yapılacak şeyler:
1. Var olmalarının sizin için ne kadar önemli olduğunu onlara
hissettirin. Onlara olan sevginizin başarı yada başarısızlıklarına
bağlı olmadığını, var olmalarının sizin için ne kadar önemli olduğunu
ve ne olursa olsun onları daima seveceğinizi söyleyin.
2. Kendilerine olan özgüvenlerinde sarsıntı gördüğünüz an harekete
geçin. Unutmayın kendine özgüveni duymak kendini beğenmişlik ya da
kibirlilik demek değildir. Özgüven sadece olduğu gibi kabul edilmiş
olmanın verdiği kendini rahat, iyi ve güvenlik içinde
hissetmektir. Başarısı ile şımaran, kibirli davranışlar gösteren
çocuğun kendisine olan özgüveni yok ya da düşük demektir.
3. Çocuğunuzun gerçek özgüveni sağlamasında yardımcı
olun. Çocuğunuzun zayıf yanlarını görmezlikten gelmeyin, dürüst olun,
ama onları eleştirmeyin. Çocuklar kendilerindeki eksiklikleri ve kusurları
kabullenmelidir. Bunlun yanı sıra iyi ve kuvvetli oldukları yanları ile gurur
duyabilmelidirler.
4. Çocuğunuza kendisine has yeteneklerini ortaya çıkartmasında yardımcı
olun. Çocuklar birbirlerinden farklıdır. Her çocuğun farklı
özellikleri ve yetenekleri vardır. Hepsinin başarılı olduğu alanlar
değişiktir. Çocuklarınıza kendi ilgi alanları ve yetenekleri
doğrultusunda faaliyetlerde katılma imkanı sağlayarak onların
araştırılmaları ve yeni şeyler keşfetmeleri için destekleyin. Böylece
kendilerinde var olan yeteneklerin ortaya çıkmasını sağlayarak
kendilerine güven duymalarını sağlamış olursunuz.
5. Yaptıkları ve ilgilendikleri şeylerden sizin için ne kadar önemli ve
değerli olduğunu gösterin. Katıldıkları faaliyetleri ve ilgilendikleri
şeyleri sorun, okulda katıldıkları faaliyetlerin gösterilerine
gidin. İlgilendiği şeylerle ilgili okuduğumuz bir yazı ya da resmi
onunla paylaşın.
6. Evinizde herkesin birbirine güveneceği bir ortam
oluşturun. Duygularını, düşüncelerini, sevgisini, başarı ya da
başarısızlıklarını, hayal kırıklıklarını aile fertleriyle rahatça paylaşabilen
çocuklar özgüvenli olurlar. "Söylediğin kadar da kötü değilmiş" ya da
"Geçer canım merak etme" şeklinde cevap verme yerine, onların duygu ve
düşüncelerini ciddiye alın.
7. Çocuğunuza kendi davranışlarınızla örnek olduğunuzu
unutmayın. Çocuklarınıza, onlarda görmek istemediğiniz davranışlarda
bulunmayın. Unutmayın çocuklar size sizin onlara davrandığınız gibi
davranacaklardır. Sinirlenip onlara bağırdığınızda, kızınca bağırmanın
normal olduğu mesajını verirsiniz.
8. Beklentileriniz çocuğunuzun seviyesinde olsun, onu aşacak beklentilerinden
kaçının. Her çocuğun farklı yapabilme kapasitesi ve seviyesi
vardır. Çocuğunuzun bir şeyi yapamayacağını bildiğiniz halde bunu
ondan bekleyip sonunda hayal kırıklığı yaratmayın. Ulaşabilecekleri
hedefler amaçlayıp başarılı olmalarını sağlayın.
9. Çocuklarınıza sorumluluklar verin. Kendisine güvenilip sorumluluk verilen
çocuklar kendilerini yararlı ve önemli hissederler. Sadece çok özel
yetenek ya da başarılarına değil her şeyine değer verdiğinizi ve
taktir ettiğinizi belirtin. Küçük bile olsa yaptığı güzel bir şey ya
da davranışı için onu övün ve bunun ne kadar önlemli olduğunu
belirtin.
10. Ne yaparlarsa yapsınlar onları bağışlayın ve sevgi ile emniyette
olduklarını hissettirin. Çocuklarınızı disiplin edin ama bunu hiçbir
zaman sinirle ve katı kurallarla yapmayın. Onları disiplin etmeniz katı
kurallarla katı cezalar verme şeklinde olmasın. Çocuklar adaletsiz
davrandığınızda bunu çok iyi bilirler. Onların güvenini sarsmayın.
11. Birlikte vakit geçirin. Ortak yapacağınız faaliyetler bulup birlikte
zaman geçirin.
12. Onların özgüvenlerini sağlayacak sözlerde bulunun. "Yardımların çok işime
yaradı, teşekkür ederim" ya da "Bak bu aklıma gelmemişti bu konudaki
fikrini çok beğendim" gibi sizlerle onların katkılarına değer verdiğinizi
gösterin.
13. Çocuğunuzla ilgili problemleri onu suçlamadan ya da onun karakterini
eleştirmeden tartışın. Çocuklar kendileri ile ilgili problemlerde
kendilerine saldırıp eleştirilmeden konuşulduğunda bu problemi çözmek
için sarf ederler. Onun karakterine değil yaptığı şeye hitap ederek
konuşun.
